Գլուխ 5. Հենաշարժիչ համակարգ։ Դաս 18. Հենաշարժիչ համակարգի նշանակությունն ու կառուցվածքը (էջ 64-67)
- Դասի նպատակներ
- Գիտելիք՝ Սովորողը կբնութագրի հենաշարժիչ համակարգի նշանակությունը, կմախքի և մկանների փոխկապակցված գործառույթները, ոսկրերի մակրոսկոպիկ և մանրադիտակային կառուցվածքը (հոծ և սպունգանման նյութեր), ոսկրահյուսվածքի քիմիական բաղադրությունը (օրգանական օսեինի և անօրգանական աղերի հարաբերակցությունը), խողովակավոր ոսկրի կազմությունը (դեղին և կարմիր ոսկրածուծ), շրջոսկրի դերը հաստությամբ և աճառային շերտի դերը երկարությամբ աճի մեջ, ինչպես նաև ոսկրերի միացման 3 եղանակները: Հմտություն՝ Սովորողը կզարգացնի խողովակավոր ոսկրի անատոմիական գծապատկերը վերլուծելու, հոծ և սպունգանման նյութերի ֆիզիկամեխանիկական առանձնահատկությունները համեմատական մատրիցում դասակարգելու, տարիքային փոփոխությունների հետևանքով ոսկրերի փխրունությունը կամ ճկունությունը գիտականորեն բացատրելու և ոսկրային միացումների մոդելները կառուցելու կարողությունները: Արժեքային համակարգ՝ Գիտակցել մարդու կմախքի՝ որպես բնության կատարյալ ինժեներական կառույցի և ներքին օրգանների անփոխարինելի պաշտպանիչ վահանի արժեքը, կարևորել ճիշտ կեցվածքի ձևավորումն ու ակտիվ շարժողական կենսակերպը և դրսևորել ներառական, հոգատար վերաբերմունք հենաշարժիչ խնդիրներ ունեցող անձանց հանդեպ:
- Միջառարկայական կապեր
- Ֆիզիկա՝ Լծակների տեսությունը և մեխանիկական հավասարակշռությունը (խողովակավոր ոսկրերը որպես լծակներ), ճնշման բաշխումը, դեֆորմացիայի և ամրության ֆիզիկական հիմունքները (սնամեջ խողովակների դիմադրողականությունը ճնշման և ծռման նկատմամբ՝ Էյֆելյան աշտարակի ինժեներական անալոգիան): Քիմիա՝ Օրգանական (սպիտակուցներ, օսեին) և անօրգանական (կալցիումի ֆոսֆատ, կալցիումի կարբոնատ, մագնեզիում) միացությունների քիմիական կապերը, թթուների ազդեցությունը հանքային աղերի վրա (ոսկրերի ապահանքայնացում) և կալցիում-ֆոսֆորային հոմեոստազը: Ճարտարապետություն և Բիոնիկա՝ Ժամանակակից կամուրջների, վերամբարձ կռունկների և սյուների կառուցման մեջ մարդու ազդրոսկրի սպունգանման նյութի թիթեղիկների տրամաբանության կիրառությունը:
- Խաչվող հասկացություններ
- Կառուցվածք և գործառույթ՝ Ոսկրի սնամեջ խողովակավոր ձևն ապահովում է նվազագույն զանգվածի պայմաններում առավելագույն կրող ուժ, իսկ սպունգանման նյութի թիթեղիկների ցանցավոր դասավորությունը լիովին համընկնում է մեխանիկական ծանրաբեռնվածության հիմնական գծերին: Համակարգեր և մոդելներ՝ Կմախքը, հոդային միացումները և կմախքային մկանները կազմում են մեկ ամբողջական կենսամեխանիկական ինքնակարգավորվող համակարգ:
- Դասի խնդիրները
- 1. Ախտորոշել մաշկի հիգիենայի, այրվածքների և ցրտահարության առաջին օգնության նախորդ թեմայի յուրացման մակարդակը: 2. Խթանել սովորողների հետաքրքրությունը կոգնիտիվ առեղծվածի միջոցով՝ բացահայտելով մարդու ոսկրերի հսկայական դիմադրողականությունը (գրանիտից և կաղնուց ամուր լինելու գաղտնիքը): 3. Կազմակերպել խմբային հետազոտական աշխատանք 4 մասնագիտացված կենտրոններով՝ ուսումնասիրելով ոսկրային կառուցվածքը, քիմիական բաղադրությունը, աճի մեխանիզմներն ու միացման տեսակները: 4. Համակարգել գիտելիքները համեմատական մատրիցի լրացման, կարծրատիպի կոտրման, մտքի քարտեզագրման և տարբերակված առաջադրանքների միջոցով:
- Ուսուցչի նշում
- **Պետական չափորոշչային վերջնարդյունքներ և պաշտոնական կոդեր:** ՀՀ ԿԳՄՍՆ Առարկայական չափորոշիչ (Կ-ԱԴ-ՄՕ-ԿԳ.5)՝ Օրինակներ բերելով բացատրել, թե ինչպես է կմախքի և մկանների համաձայնեցված գործունեությունը ապահովում օրգանիզմի շարժումը: ՀՀ ԿԳՄՍՆ Առարկայական չափորոշիչ (Կ-ԱԴ-ՄՕ-ԿԳ.1)՝ Փաստարկներ բերելով հիմնավորել այն միտքը, որ օրգանիզմի կառուցվածքային հիերարխիայի բոլոր մակարդակներում կարելի է դիտարկել «կառուցվածքը համապատասխանում է գործառույթին» դրույթը: ՀՀ ԿԳՄՍՆ Առարկայական չափորոշիչ (Կ-ԱԴ-ՄՕ-ԿԳ.2)՝ Օրինակներ բերելով բացատրել, թե ինչպես է օրգան-համակարգերի փոխհամաձայնեցված գործունեությունը ապահովում օրգանիզմի հստակ գործառույթների իրականացումը: ՀՊՉ [Հ26] (Բնական համակարգերի փոխկապակցվածություն)՝ Բացատրել մարդու հենաշարժիչ համակարգի օրգանների կառուցվածքային և գործառութային միասնությունը: ՀՊՉ [Հ27] (Գիտական հետազոտություն և մոդելավորում)՝ Իրականացնել գիտական ուսումնասիրություններ, սխեմաների վերլուծություն, համեմատական աղյուսակների կազմում և տվյալների գնահատում: ՀՊՉ [Հ31] (Առողջ և անվտանգ ապրելակերպ)՝ Դրսևորել ոսկրերի աճի և զարգացման համար անհրաժեշտ սննդառության, ճիշտ կեցվածքի և կոտրվածքների կանխարգելման գիտակցված վարքագիծ: ՀՊՉ [Հ15] (Տրամաբանական և քննադատական մտածողություն)՝ Կարողանալ վերլուծել և հերքել կենսաբանական սխալ կարծրատիպերն ու առասպելները: Առաջնորդական վերջնարդյունք՝ ՄԻԱՍԻՆ ԲԱՑԱՀԱՅՏԵԼ (Collaborative Discovery) — Սովորողը դրսևորում է թիմային հետազոտության մեջ առաջնորդություն ստանձնելու, անատոմիական բարդ տեղեկույթը համատեղ մշակելու և գիտական հիմնավորված եզրակացություններ կայացնելու կարողություն:
Կիրառվող մեթոդը՝ «Դերմատո-հիգիենիկ աուդիտ» (նախորդ դասի՝ Դաս 17. Մաշկի հիգիենան, այրվածքներ և ցրտահարություն թեմայի վերաբերյալ 5 փակ հարցերից բաղկացած արագ ախտորոշում): 1. Ո՞րն է ջերմային այրվածքի առա
Դասի սկիզբ5 րոպե
Կիրառվող մեթոդը՝ «Դերմատո-հիգիենիկ աուդիտ» (նախորդ դասի՝ Դաս 17. Մաշկի հիգիենան, այրվածքներ և ցրտահարություն թեմայի վերաբերյալ 5 փակ հարցերից բաղկացած արագ ախտորոշում):
1. Ո՞րն է ջերմային այրվածքի առաջին և անհետաձգելի օգնության քայլը.
ա) Այրված մակերեսին անհապաղ կարագ կամ բուսայուղ քսել
բ) Այրված հատվածը 15-20 րոպե պահել սառը հոսող ջրի տակ
գ) Առաջացած ջրային բշտերը անմիջապես ասեղով ծակել
դ) Վերքը մաքրել սպիրտի խիտ լուծույթով
2. Ինչպե՞ս պետք է չեզոքացնել մաշկի վրա թափված թթվային այրվածքը ջրով լվանալուց հետո.
ա) Քացախաթթվի 1%-անոց լուծույթով
բ) Կերակրի սոդայի 2%-անոց թույլ լուծույթով
գ) Յոդի սպիրտային թուրմով
դ) Կերակրի աղի խիտ լուծույթով
3. Ի՞նչ է ԽՍՏԻՎ ԱՐԳԵԼՎՈՒՄ անել ցրտահարված մաշկի դեպքում.
ա) Տուժածին տեղափոխել տաք սենյակ
բ) Ցրտահարված հատվածը շփել ձյունով կամ կոպիտ կտորով
գ) Տալ տաք, քաղցր թեյ
դ) Ծածկել չոր, ջերմամեկուսիչ փափուկ վիրակապով
4. Մաշկի ո՞ր շերտի ծորանների խցանումից և բորբոքումից է առաջանում ակնեն (կորյակները).
ա) Քրտնագեղձերի
բ) Ճարպագեղձերի
գ) Լորձաթաղանթի
դ) Ենթամաշկային ճարպաբջիջների
5. Ո՞ր դեպքում է այրվածքը դասակարգվում որպես II աստիճանի.
ա) Երբ առաջանում է միայն մաշկի թեթև կարմրություն և այտուց
բ) Երբ վերնամաշկը շերտազատվում է և գոյանում են թափանցիկ հեղուկով լցված բշտեր
գ) Երբ տեղի է ունենում բուն մաշկի և մկանների խորը ածխացում
դ) Երբ վնասվում է միայն մազածածկույթը
Նոր նյութի հաղորդում/ամրապնդում35 րոպե
Քայլ 1. Ներգրավում/Խթանում7 րոպե
Կիրառվող մեթոդը՝ «Կոգնիտիվ առեղծված» և «Շրջվիր և խոսիր» (Turn and Talk)։
Մանկավարժական խայծ՝
«Գիտեի՞ք արդյոք, որ մարդու ազդրոսկրն ուղղաձիգ սեղմման դեպքում ի վիճակի է դիմանալ մինչև 1,5 տոննա ծանրության (ինչը հավասար է մարդատար ավտոմեքենայի քաշին): Այն ամրությամբ գերազանցում է կաղնու ամուր փայտին և չի զիջում չուգունին ու գրանիտին: Միևնույն ժամանակ, մարդու ողջ կմախքը կազմում է մարմնի ընդհանուր զանգվածի ընդամենը մոտ 15-18%-ը (ընդամենը 10-12 կգ): Ինչպե՞ս է բնությանը հաջողվել ստեղծել մի կառույց, որը միաժամանակ և՛ անհավանական թեթև է, և՛ ֆենոմենալ ամուր»:
Այսինքն՝ Զարմանքի շերտ: Բնական բիոինժեներիան և սնամեջ կառուցվածքի հանճարը:
Եթե մեր ոսկրերը լինեին ամբողջությամբ հոծ ձուլվածքներ, մեր կմախքը կկշռեր ավելի քան 50 կգ, և մարդը դժվարությամբ կտեղաշարժվեր: Ոսկրերը սնամեջ խողովակներ են, որոնց ծայրերում սպունգանման նյութի թիթեղիկները դասավորված են ճիշտ այնպես, ինչպես Գուստավ Էյֆելը նախագծել է Փարիզի հանրահռչակ աշտարակը: Բնությունը մեր ոսկրերի մեջ միավորել է կալցիումի աղերի կարծրությունն ու օսեին սպիտակուցի առաձգականությունը՝ ստեղծելով կենդանի երկաթբետոն:
Մանկավարժական հիմնավորում (երկխոսություն).
Ուսուցիչ՝
Երեխաներ, ի՞նչ կպատահեր, եթե մեր մարմինը չունենար ոսկրեր և մկաններ: Կարո՞ղ էր արդյոք մարդը կանգնել կամ պաշտպանել սիրտն ու ուղեղը:
Աշակերտ՝
Մեր մարմինը կվերածվեր անձև զանգվածի՝ մեդուզայի պես: Մենք չէինք կարողանա ոչ կանգնել, ոչ քայլել, իսկ թոքերն ու սիրտը կվնասվեին ամենաչնչին հպումից:
Ուսուցիչ՝
Հիանալի է: Հենց այդ պատճառով հենաշարժիչ համակարգը կատարում է 3 հիմնական դեր՝ հենարան, շարժում և պաշտպանություն: Իսկ այսօր կբացահայտենք նաև դրա գաղտնի արյունաստեղծ և հանքային պահեստի դերերը:
Քայլ 2. Իմաստի ընկալում18 րոպե
Հայկական համատեքստ
Կիրառվող մեթոդը՝ «Օստեո-ճարտարապետության հետազոտական կենտրոններ» (Կենտրոններով աշխատանք 4 մասնագիտացված հետազոտական կենտրոններով և դերերի խիստ բաշխմամբ):
Կենտրոն 1. Ոսկրահյուսվածքի անատոմիական ճարտարապետներ
Հետազոտական առաջադրանք՝
Ուսումնասիրել ոսկրային շարակցական հյուսվածքի կառուցվածքը, ոսկրային բջիջները (օստեոցիտներ) և միջբջջային նյութի թիթեղիկները: Տարբերակել հոծ և սպունգանման նյութերը (նկ. 35):
Գիտական եզրահանգում՝
Ոսկրային թիթեղիկները հոծ նյութում կիպ հարում են միմյանց՝ կազմելով խողովակավոր ոսկրի արտաքին ամուր պատը (դիաֆիզ): Սպունգանման նյութում թիթեղիկները խաչվում են տարբեր ուղղություններով՝ կազմելով խորշիկավոր ցանց (էպիֆիզներում): Հոծ նյութն ապահովում է ամրություն սեղմման ժամանակ, իսկ սպունգանման նյութը թեթևացնում է ոսկորը և ցրում մեխանիկական հարվածները: 10-20 տարում մարդու կմախքը կիսով չափ նորոգվում է:
Կենտրոն 2. Ոսկրի կենսաքիմիայի և ոսկրածուծի լաբորատորիա
Հետազոտական առաջադրանք՝
Ուսումնասիրել ոսկրի քիմիական բաղադրությունը (ջուր, օրգանական և անօրգանական նյութեր) և խողովակավոր ոսկրի խոռոչների պարունակությունը (կարմիր և դեղին ոսկրածուծ):
Գիտական եզրահանգում՝
Կենդանի ոսկորը պարունակում է մոտ 50% ջուր, 28% օրգանական նյութեր (օսեին) և 22% անօրգանական նյութեր (կալցիումի, ֆոսֆորի, մագնեզիումի աղեր): Օրգանական նյութերն ապահովում են ճկունություն և առաձգականություն, անօրգանականները՝ կարծրություն: Մանուկների ոսկրերում գերակշռում են օրգանական նյութերը (ճկուն են, չեն կոտրվում, բայց կարող են ծռվել), իսկ ծերերի մոտ՝ հանքային աղերը (դառնում են փխրուն): Խողովակավոր ոսկրի մարմնի խոռոչում գտնվում է դեղին ոսկրածուծը (ճարպային պահեստ), իսկ ծայրերի սպունգանման նյութի խորշերում՝ կարմիր ոսկրածուծը (արյունաստեղծ օրգան):
Կենտրոն 3. Ոսկրերի աճի և նեյրոէնդոկրին կարգավորման բյուրո
Հետազոտական առաջադրանք՝
Ուսումնասիրել ոսկրերի հաստությամբ և երկարությամբ աճի մեխանիզմները, շրջոսկրի կառուցվածքն ու աճի հորմոնալ վերահսկողությունը (էջ 66-67, նկ. 37):
Գիտական եզրահանգում՝
Ոսկորն արտաքուստ պատված է շրջոսկրով (պերիօստ), որը հարուստ է արյունատար անոթներով և նյարդերով (ապահովում է սնուցումը): Շրջոսկրի ներքին շերտի բջիջների բաժանման հաշվին ոսկորն աճում է հաստությամբ և ապաքինվում կոտրվածքից հետո: Ոսկրի մարմնի և ծայրերի միջև գտնվող աճառային շերտի բջիջների բաժանման շնորհիվ ոսկորն աճում է երկարությամբ (ավարտվում է 20-25 տարեկանում): Աճը կարգավորում են մակուղեղի աճի հորմոնը (սոմատոտրոպ), վահանաձև գեղձը և D վիտամինը:
Կենտրոն 4. Կմախքի կենսամեխանիկայի և միացումների ինժեներական կենտրոն
Հետազոտական առաջադրանք՝
Ուսումնասիրել ոսկրերի տեսակները (ըստ ձևի) և միացման 3 եղանակները (անշարժ, կիսաշարժուն, շարժուն/հոդեր, նկ. 36, 38):
Գիտական եզրահանգում՝
Ըստ ձևի՝ ոսկրերը լինում են խողովակավոր (երկար և կարճ), տափակ (պաշտպանական խոռոչներ՝ գանգ, կոնք, կողեր), սպունգանման և խառը: Միացման եղանակները՝ 1. Անշարժ (կարերով՝ գանգի ոսկրեր, կոնք), 2. Կիսաշարժուն (աճառային միջնաշերտերով՝ ողնաշարի ողեր, կողերը կրծոսկրին), 3. Շարժուն (հոդեր): Հոդի կառուցվածքն է՝ հոդագլխիկ, հոդափոսիկ (ծածկված հարթ աճառով), հոդապարկ, կապաններ և շփումը նվազեցնող հոդահեղուկ:
Պարտադիր դերային բաշխումը յուրաքանչյուր կենտրոնում (4 դեր)՝
• Գլխավոր օստեոլոգ (Կոորդինատոր)՝
կառավարում է ժամանակը (10 րոպե ուսումնասիրություն, 4 րոպե գրառում) և թիմային քննարկումը:
• Գիտական գրագիր-գծագրիչ (Գրառող)՝
լաբորատոր թերթիկում սխեմատիկ գծագրում է խողովակավոր ոսկրի կամ հոդի կառուցվածքը:
• Կենսամեխանիկայի փորձարար (Հետազոտող)՝
վերլուծում է հոծ և սպունգանման նյութերի դիմադրողականության մոդելները:
• Գիտական խոսնակ (Խոսնակ)՝
ներկայացնում է կենտրոնի 1.5 րոպեանոց հիմնավորված զեկույցը ողջ դասարանին:
Միջազգային համատեքստ
Այս ենթաբաժնի բովանդակությունը դեռ չկա։
Քայլ 3. Կշռադատում10 րոպե
Հայկական համատեքստ
Կիրառվող մեթոդը՝ «Ոսկրային համեմատական մատրից» և Ձևավորող գնահատում՝ «Միֆերի դետեկտիվներ» (ԼԻՈՎԻՆ ՏԱՐԱՆՋԱՏՎԱԾ Է ՓՈՒԼ 5-ԻՑ):
1. Դասարանական համեմատական մատրից (Ոսկրի կառուցվածքային բաղադրիչները).
• Հոծ ոսկրանյութ:
Կառուցվածքը՝ Ոսկրային թիթեղիկները կիպ հարում են միմյանց, խողովակավոր ոսկրի դիաֆիզ | Գործառույթը՝ Առավելագույն կրող ուժ և դիմադրություն սեղմման ու ծռման դեպքում։
• Սպունգանման նյութ:
Կառուցվածքը՝ Թիթեղիկները խաչվում են ցանցաձև, խորշիկավոր է, ոսկրերի էպիֆիզներ | Գործառույթը՝ Ծանրության թեթևացում, մեխանիկական հարվածների մարում, կարմիր ոսկրածուծի տեղակայում։
• Շրջոսկր (պերիօստ):
Կառուցվածքը՝ Խիտ թելակազմ շարակցական հյուսվածք՝ հարուստ անոթներով և նյարդերով | Գործառույթը՝ Ոսկրի սնուցում, աճ հաստությամբ, ռեգեներացիա կոտրվածքների ժամանակ, ջլերի ամրացում։
• Աճառային միջնաշերտ:
Կառուցվածքը՝ Գտնվում է ոսկրի մարմնի և ծայրային հաստացումների միջև | Գործառույթը՝ Ոսկրի աճ երկարությամբ մանկության և պատանեկության շրջանում (մինչև 20-25 տարեկան)։
Միջազգային համատեքստ
Այս ենթաբաժնի բովանդակությունը դեռ չկա։
Դասի ավարտ5 րոպե
Ամփոփում
Կիրառվող մեթոդը՝ Պատկերավոր մտքի քարտեզ, «Օստեո-ռեֆլեքսիա 3-2-1», «Տասը տարի անց» և Տարբերակված տնային առաջադրանք (ԶԵՐԾ Է ԱԿՏԻՎ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔՆԵՐԻՑ):
1. Պատկերավոր մտքի քարտեզի տեքստային կառուցվածքը՝
ՀԵՆԱՇԱՐԺԻՉ ՀԱՄԱԿԱՐԳ ──► Գործառույթներ (Հենարան, Շարժում, Պաշտպանություն, Արյունաստեղծ, Հանքային պահեստ)
├── Կառուցվածք ──► Ոսկրային հյուսվածք (Օստեոցիտներ + Թիթեղիկավոր միջբջջային նյութ)
│ ├── Հոծ նյութ (Ամուր խողովակավոր մարմին՝ դիաֆիզ)
│ └── Սպունգանման նյութ (Խորշիկավոր ծայրեր՝ էպիֆիզներ)
├── Քիմիական բաղադրություն ──► 50% Ջուր, 28% Օրգանական (Օսեին՝ ճկունություն), 22% Անօրգանական (Կալցիում՝ կարծրություն)
├── Ոսկրածուծ ──► Դեղին (Ճարպային պահեստ մարմնում) | Կարմիր (Արյունաստեղծ օրգան խորշերում)
├── Աճ ──► Հաստությամբ (Շրջոսկրի ներքին շերտ) | Երկարությամբ (Աճառային միջնաշերտ, մինչև 20-25 տարեկան)
└── Միացման տեսակներ ──► Անշարժ (Կարեր) | Կիսաշարժուն (Աճառներ) | Շարժուն (Հոդեր)
2. Անդրադարձ և Ելքի քարտ («Օստեո-ռեֆլեքսիա 3-2-1» և «Տասը տարի անց» [Հ31])՝
• 3 կարևորագույն փաստ, որ իմացա այսօր ոսկրերի կենդանի բնույթի մասին:
• 2 ինժեներական նմանություն, որ նկատեցի մարդու ոսկրերի և ժամանակակից շինարարական կառույցների միջև:
• 1 հարց, որը դեռևս ինձ մոտ մնաց անպատասխան:
• «Տասը տարի անց» [Հ31]՝ Ինչպե՞ս այսօրվա իմ սննդակարգը (կալցիում, կաթնամթերք, D վիտամին) և ֆիզիկական ակտիվությունը կանդրադառնան իմ կմախքի ամրության վրա տասը կամ երեսուն տարի անց:
Ձևավորող գնահատում
Տարածված սխալ կարծրատիպ (Միֆ)՝
«Ոսկորն անկենդան, քարացած հանքային կարկաս է, որը ձևավորվելուց հետո այլևս երբեք չի փոխվում, իսկ կմախքի միակ դերը մարմինը պահելն է»:
Աշակերտի գրավոր առաջադրանքը՝
Հերքե՛ք այս միֆը՝ բերելով 2 ծանրակշիռ գիտական փաստարկ ոսկրի կենսաբանական ակտիվության և բազմաֆունկցիոնալության վերաբերյալ։
Ակնկալվող գիտական հիմնավորումներ՝
1. Ոսկորը կենդանի օրգան է. այն անընդհատ վերակառուցվում է (10-20 տարում կմախքը կիսով չափ նորոգվում է), սնվում է շրջոսկրի արյունատար անոթներով, պարունակում է նյարդեր, իսկ օստեոցիտներն անդադար կարգավորում են հանքային փոխանակությունը:
2. Կմախքը ոչ միայն հենարան է, այլև օրգանիզմի գլխավոր արյունաստեղծ օրգանն է (կարմիր ոսկրածուծում ծնվում են արյան բոլոր բջիջները) և կալցիումի ու ֆոսֆորի հսկայական պահեստարանը, որն անհրաժեշտության դեպքում հանքային աղեր է մատակարարում ողջ մարմնին:
Այսինքն՝ Զարմանքի շերտ: Կենդանի վերակառուցվող հենարանը:
Ոսկորն արձագանքում է մեր ապրելակերպին. եթե մարդը սպորտով է զբաղվում, ոսկրային թիթեղիկները հաստանում են, իսկ անշարժության դեպքում՝ բարակում: Մեր կմախքը մեր ֆիզիկական ակտիվության կենդանի քարտեզն է:
Տնային աշխատանք
• Թեմա՝ «Հենաշարժիչ համակարգի նշանակությունն ու կառուցվածքը», էջ 64-67:
• Մակարդակ Ա (Հիմնական). Կարդալ թեման, տետրում պատկերել խողովակավոր ոսկրի սխեման՝ նշելով հոծ նյութը, սպունգանման նյութը, շրջոսկրը, դեղին և կարմիր ոսկրածուծը:
• Մակարդակ Բ (Հետազոտական/Ստեղծագործական). Պատրաստել կարճ հետազոտական զեկույց «Էյֆելյան աշտարակի և մարդու ազդրոսկրի կենսաբանական և ինժեներական կապը» թեմայով կամ պլաստիլինի և սնամեջ մակարոնեղենի/խողովակների միջոցով մոդելավորել հոծ և սպունգանման նյութերի դիմադրողականությունը: