Դաս 21. Մկանային համակարգ։ Մկանների կառուցվածքը, տեսակները և աշխատանքը (էջ 76-80)
- Դասի նպատակներ
- Գիտելիք: Սովորողը կբնութագրի կմախքային մկանների կառուցվածքային մակարդակները (մկանաթելեր, խրձեր, շարակցահյուսվածքային թաղանթներ, ջլեր), կտարբերակի մկանների տեսակներն ըստ գործառույթի (հակազդիչներ/անտագոնիստներ և համազդիչներ/սիներգիստներ), կնկարագրի մարդու մարմնի հիմնական մկանախմբերը (գլխի դիմախաղի և ծամիչ, իրանի կրծքի, մեջքի, որովայնի, ինչպես նաև վերջույթների ծալիչ և տարածիչ մկաններ), կբացատրի մկանների ստատիկ և դինամիկ աշխատանքի առանձնահատկությունները և հոգնածության ֆիզիոլոգիական մեխանիզմը: Հմտություն: Սովորողը կզարգացնի մկանախմբերի տեղակայումը և փոխկապակցված գործառույթները մոդելների ու սխեմաների վրա վերլուծելու, անտագոնիստ մկանների (բազկի երկգլուխ և եռագլուխ մկաններ) համաձայնեցված աշխատանքը գործնական շարժումներով հետազոտելու, ստատիկ և դինամիկ աշխատանքի արդյունավետությունը համեմատելու և աշխատանքի ու հանգստի ճիշտ ռեժիմ մշակելու հմտությունները: Արժեքային համակարգ: Գիտակցել ֆիզիկական ակտիվության, մարզումների և կանոնավոր շարժողական ռեժիմի բացառիկ նշանակությունը մկանային համակարգի զարգացման, ողնաշարի պահպանման և առողջության ամրապնդման գործում, ձևավորել նստակյաց կյանքից (հիպոդինամիայից) խուսափելու գիտակցված վարքագիծ, ինչպես նաև կարեկից և հոգատար վերաբերմունք հենաշարժիչ համակարգի սահմանափակումներ ունեցող մարդկանց հանդեպ:
- Միջառարկայական կապեր
- Ֆիզիկա: Լծակների կենսամեխանիկա (առաջին, երկրորդ և երրորդ կարգի լծակներ մարդու հոդերում և մկաններում), մեխանիկական աշխատանք և հզորություն, ստատիկ ուժ և դինամիկ շարժում, էներգիայի պահպանման և փոխակերպման օրենքը (քիմիական էներգիայի վերածումը մեխանիկական շարժման և ջերմության): Քիմիա և Կենսաքիմիա: Օրգանական միացությունների բջջային օքսիդացում, ադենոզինեռֆոսֆորական թթվի (ԱՏՖ) սինթեզ և ճեղքում, կալցիումի իոնների (Ca²⁺) դերը մկանաթելիկների կծկման գործընթացում, գլիկոլիզ և կաթնաթթվի (լակտատի) առաջացում թթվածնային պակասի դեպքում: Ֆիզկուլտուրա և Առողջ ապրելակերպ: Ֆիզիկական վարժությունների ճիշտ տեխնիկա, ծանրաբեռնվածության և վերականգնման համադրում, մկանային գերհոգնածության և ջղաձգումների կանխարգելում, աշխատանքային էրգոնոմիկա:
- Խաչվող հասկացություններ
- Կառուցվածք և գործառույթ: Մկանի երկարավուն բազմակորիզ բջիջները միավորվում են խրձերի և շարակցահյուսվածքային ամուր ջլերով ամրանում ոսկրերին հոդերի երկու կողմերում, ինչը թույլ է տալիս կծկման միջոցով իրականացնել ճշգրիտ մեխանիկական լծակային տեղաշարժ: Էներգիա և նյութ: Մկանային կծկումը պահանջում է ԱՏՖ-ի քիմիական էներգիայի շարունակական ծախս. էներգիայի մի մասը վերածվում է օգտակար մեխանիկական աշխատանքի, իսկ զգալի մասն անջատվում է ջերմության տեսքով՝ ապահովելով մարմնի ջերմակարգավորումը: Համակարգեր և մոդելներ: Կմախքը և մկանները գործում են որպես միասնական կիբեռնետիկ համակարգ, որտեղ շարժումը կառավարվում է նյարդային համակարգի կողմից հակազդիչ և համազդիչ մկանների փոխհամաձայնեցված կծկմամբ և թուլացմամբ:
- Միջին դպրոցի ՀՊՉ վերջնարդյունքներ
- **Առարկայական, միջին դպրոցի և ՀՊՉ վերջնարդյունքներ:** Կ-ԱԴ-ՄՕ-ԿԳ.5 (ՀՀ ԿԳՄՍՆ Առարկայական չափորոշիչ): Օրինակներ բերելով բացատրել, թե ինչպես է կմախքի և մկանների համաձայնեցված գործունեությունը ապահովում մարմնի շարժումը: Կ-ԱԴ-ՄՕ-ԿԳ.1 (ՀՀ ԿԳՄՍՆ Առարկայական չափորոշիչ): Փաստարկներ բերելով հիմնավորել այն միտքը, որ օրգանիզմի կառուցվածքային հիերարխիայի բոլոր մակարդակներում կարելի է դիտարկել «կառուցվածքը համապատասխանում է գործառույթին» դրույթը: Կ-ԱԴ-ՄՕ-ԿԳ.2 (ՀՀ ԿԳՄՍՆ Առարկայական չափորոշիչ): Օրինակներ բերելով բացատրել, թե ինչպես է օրգան-համակարգերի փոխհամաձայնեցված գործունեությունը ապահովում օրգանիզմի հստակ գործառույթների իրականացումը: Հ26 (Հանրակրթության պետական չափորոշիչ): Բացատրել բնական համակարգերի փոխկապակցվածությունը, մարդու հենաշարժիչ համակարգի (կմախքի և մկանների) կառուցվածքային և գործառութային միասնությունը: Հ27 (Հանրակրթության պետական չափորոշիչ): Իրականացնել գիտական հետազոտություններ, կատարել գործնական դիտարկումներ, կազմել սխեմաներ, վերլուծել տվյալները և անել հիմնավորված եզրակացություններ: Հ31 (Հանրակրթության պետական չափորոշիչ): Դրսևորել առողջ և անվտանգ ապրելակերպի, կանոնավոր ֆիզիկական ակտիվության, մկանային կոփման և հիպոդինամիայի կանխարգելման գիտակցված վարքագիծ: Հ15 (Հանրակրթության պետական չափորոշիչ): Դրսևորել տրամաբանական, քննադատական և ստեղծագործական մտածողություն, տարբերակել գիտական փաստերը առօրյա սխալ կարծրատիպերից («Միֆերի դետեկտիվներ»՝ կարծրատիպի կոտրում): **Առարկայական, միջին դպրոցի և ՀՊՉ վերջնարդյունքներ:** Առաջնորդական վերջնարդյունք՝ ՄԻԱՍԻՆ ԲԱՑԱՀԱՅՏԵԼ (Collaborative Discovery): Սովորողը դրսևորում է թիմային հետազոտության մեջ ակտիվ ներգրավվելու, կենսամեխանիկական բարդ տվյալները համատեղ մշակելու, ուրիշների տեսակետները լսելու և սեփական փաստարկված գիտական եզրակացությունները վստահ ներկայացնելու առաջնորդական հմտություն:
- Ուսուցչի նշում
- **1.:** Ախտորոշել մարդու կմախքի բաժինների (գանգ, իրան, վերջույթներ) կառուցվածքի և ուղղաձիգ քայլվածքի հարմարանքների նախորդ թեմայի յուրացման մակարդակը: **2.:** Խթանել սովորողների ճանաչողական հետաքրքրությունը կոգնիտիվ առեղծվածի միջոցով՝ բացահայտելով, թե ինչու է անշարժ կանգնած մարդն ավելի շուտ հոգնում, քան քայլողը, և ինչպես է մեկ քայլ կատարելու համար գործարկվում ավելի քան 200 մկան: **3.:** Կազմակերպել խմբային հետազոտական աշխատանք 4 մասնագիտացված կենտրոններով՝ ուսումնասիրելով կմախքային մկանների միկրոկառուցվածքը, գլխի մկանները, իրանի և վերջույթների մկանները, ինչպես նաև ստատիկ ու դինամիկ աշխատանքի ֆիզիոլոգիան: **4.:** Համակարգել նոր գիտելիքները համեմատական մատրիցի լրացման, առօրյա վտանգավոր կարծրատիպի գիտական կոտրման, մտքի քարտեզագրման և տարբերակված առաջադրանքների միջոցով:
Կիրառվող մեթոդը՝ «Օստեո-արխիտեկտոնիկ աուդիտ» (5 փակ հարցերով արագ բլից-ստուգում): Մանկավարժական նպատակը: Արագ և արդյունավետ ախտորոշել նախորդ դասի (Դաս 20. Մարդու կմախքը. Գանգի, իրանի և վերջույթների կմ
Դասի սկիզբ5 րոպե
Կիրառվող մեթոդը՝ «Օստեո-արխիտեկտոնիկ աուդիտ» (5 փակ հարցերով արագ բլից-ստուգում):
Մանկավարժական նպատակը:
Արագ և արդյունավետ ախտորոշել նախորդ դասի (Դաս 20. Մարդու կմախքը. Գանգի, իրանի և վերջույթների կմախք) հիմնական հասկացությունների յուրացման մակարդակը 5 փակ հարցերով (1 ճիշտ թավատառ և 3 կարճ սխալ պատասխաններով):
1. Գանգի ո՞ր բաժնին է պատկանում միակ շարժուն ոսկրը՝ ստորին ծնոտը.
ա) Ուղեղային բաժնին
բ) Դիմային բաժնին
գ) Գագաթային բաժնին
դ) Ծոծրակային բաժնին
2. Քանի՞ ֆիզիոլոգիական կորություններ ունի չափահաս մարդու առողջ ողնաշարը.
ա) 2 կորություն
բ) 3 կորություն
գ) 4 կորություն (2 առաջ և 2 հետ)
դ) 5 կորություն
3. Ո՞ր ոսկրերն են կազմում մարդու վերին ազատ վերջույթի գոտին (ուսագոտին).
ա) Կոնքոսկրը և ազդրոսկրը
բ) Թիակը և անրակը
գ) Բազուկոսկրը և կրծոսկրը
դ) Ճաճանչոսկրը և ծղիկոսկրը
4. Ո՞ր անատոմիական առանձնահատկությունն է բնորոշ ՄԻԱՅՆ մարդու կմախքին՝ պայմանավորված ուղղաձիգ քայլվածքով.
ա) Ուղեղային գանգի փոքր ծավալը
բ) Ոտնաթաթի զսպանակող կամարաձև կառուցվածքը
գ) Կրծքավանդակի կողքերից սեղմված լինելը
դ) Ողնաշարի բացարձակ ուղիղ ձևը
5. Քանի՞ ողերից է կազմված մարդու ողնաշարի պարանոցային բաժինը.
ա) 12 ողից
բ) 5 ողից
գ) 7 ողից
դ) 4-5 ողից
Նոր նյութի հաղորդում/ամրապնդում35 րոպե
Քայլ 1. Ներգրավում/Խթանում7 րոպե
Կիրառվող մեթոդը՝ «Կոգնիտիվ առեղծված» [էջ 79] և «Շրջվիր և խոսիր» (Turn and Talk) [էջ 132]:
Մանկավարժական խայծ (Կոգնիտիվ առեղծված)՝
«Պատկերացրեք մի իրավիճակ. եթե ձեզ խնդրեն կանգնել ուղիղ և բացարձակապես անշարժ մնալ ընդամենը 30 րոպե, դուք կզգաք սաստիկ հոգնածություն, ոտքերի ու մեջքի ցավ: Բայց եթե նույն 30 րոպեն դուք արագ քայլեք կամ զբոսնեք այգում, դուք գրեթե չեք հոգնի և նույնիսկ թարմություն կզգաք: Ինչո՞ւ է անշարժ կանգնած մարդն ավելի շուտ և ավելի ծանր հոգնում, քան քայլողը: Եվ ինչպե՞ս է պատահում, որ ընդամենը ՄԵԿ ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ ՔԱՅԼ կատարելու համար մեր մարմինը պետք է ճշգրիտ հաջորդականությամբ կծկի և թուլացնի ավելի քան 200 տարբեր մկաններ» [էջ 79]:
Այսինքն՝ Զարմանքի շերտ:
Մեր մարմնի կմախքային մկանները բնության ստեղծած գերճշգրիտ կենսաբանական շարժիչներ են: Անշարժ կանգնելիս մկանները կատարում են ստատիկ աշխատանք. նրանք գտնվում են մշտական լարված կծկման մեջ, ինչի հետևանքով սեղմվում են մկանի միջով անցնող արյունատար մազանոթները, խաթարվում է թթվածնի մատակարարումը և կուտակվում է կաթնաթթու: Իսկ քայլելիս մկաններն աշխատում են դինամիկ ռեժիմով՝ հաջորդաբար կծկվելով և թուլանալով. թուլացման պահին արյունը հորդում է մկանի մեջ՝ բերելով թթվածին ու գլյուկոզ և հեռացնելով հոգնածության նյութերը: Մկանը միաժամանակ շարժիչ է և արյունը մղող օժանդակ պոմպ [էջ 79]:
Մանկավարժական հիմնավորում (Ուսուցիչ-Աշակերտ երկխոսություն)՝
Ուսուցիչ. Երբ ձեռքը ծալում եք արմունկում, ո՞ր մկանն է լարվում:
Աշակերտ. Լարվում է բազկի երկգլուխ մկանը (բիցեպսը):
Ուսուցիչ. Իսկ ի՞նչ է տեղի ունենում այդ նույն պահին բազկի հետին մասում գտնվող եռագլուխ մկանի (տրիցեպսի) հետ:
Աշակերտ. Այն թուլանում է, որպեսզի թույլ տա ձեռքին ծալվել: Եթե երկուսն էլ միաժամանակ կծկվեին, ձեռքը կքարանար:
Ուսուցիչ. Լիովին ճիշտ է: Ահա սա էլ հակազդիչ կամ անտագոնիստ մկանների փոխհամաձայնեցված ռեֆլեքսային աշխատանքի հիմքն է [էջ 77]:
Քայլ 2. Իմաստի ընկալում18 րոպե
Հայկական համատեքստ
Կիրառվող մեթոդը՝ «Միոլոգիայի և կենսամեխանիկայի հետազոտական կենտրոններ» (Կենտրոններով աշխատանք) [էջ 76-80, 127]:
Մանկավարժական կազմակերպում:
Դասարանը բաժանվում է 4 մասնագիտացված հետազոտական կենտրոնների: Յուրաքանչյուր խումբ ուսումնասիրում է մկանային համակարգի կառուցվածքային և գործառութային առանձին մակարդակ, լրացնում հետազոտական քարտը և պատրաստում 1.5 րոպեանոց գիտական հաղորդում [էջ 76-80]:
Կենտրոն 1. Կմախքային մկանների միկրոկառուցվածքի և կծկման լաբորատորիա [էջ 76-77]՝
• Առաջադրանք. Ուսումնասիրել կմախքային մկանային հյուսվածքը, երկարավուն բազմակորիզ բջիջները (մկանաթելեր), մկանաթելիկները (միոֆիբրիլներ), սպիտակուցային թելիկները (ակտին և միոզին), մկանաթելերի խրձերը, շարակցահյուսվածքային արտաքին թաղանթները և ջլերը, որոնցով մկանն ամրանում է ոսկրերին հոդից վերև և ներքև:
• Գիտական եզրակացություն. Մկանը բարդ հիերարխիկ օրգան է: Կծկման հիմքում ընկած է ակտինի և միոզինի թելիկների սահքը միմյանց նկատմամբ ԱՏՖ-ի և կալցիումի առկայությամբ: Ջլերը չեն կծկվում, բայց օժտված են հսկայական մեխանիկական ամրությամբ և մկանի ուժը փոխանցում են կմախքի լծակներին [էջ 76-77]:
Կենտրոն 2. Գլխի մկանների և միմիկայի անատոմիական բյուրո [էջ 77, 79]՝
• Առաջադրանք. Ուսումնասիրել գլխի մկանների երկու հիմնական խմբերը՝ դիմախաղի (միմիկայի) և ծամիչ մկաններ: Դիմախաղի մկանների առանձնահատկությունը (մի ծայրով ամրանում են ոսկրին, մյուսով՝ մաշկին կամ հյուսված են շրթունքների ու աչքերի շուրջ): Ծամիչ մկանների ուժը (ստորին ծնոտի սեղմման ուժը մինչև 390 կգ): Կրծոսկրա-անրակապտկաձև մկանների աշխատանքը (հաջորդաբար՝ գլխի թեքում, միաժամանակ՝ գլխի խոնարհում որպես համազդիչներ):
• Գիտական եզրակացություն. Մարդու կմախքային մկանների 25%-ը կենտրոնացած է դեմքի և պարանոցի վրա: Դիմախաղի մկանները մարդու սոցիալական հաղորդակցման, հույզերի և խոսքի արտահայտման բացառիկ գործիք են [էջ 77, 79]:
Կենտրոն 3. Իրանի և վերջույթների մկանների կենսամեխանիկայի կենտրոն [էջ 77-78]՝
• Առաջադրանք. Ուսումնասիրել իրանի մկանները (կրծքի մեծ մկան, միջկողային մկաններ, որովայնի ուղիղ և թեք մկաններ, մեջքի լայն մկան, սեղանաձև մկան, խորանիստ տարածիչներ) և վերջույթների մկանները (դելտայաձև, բազկի երկգլուխ և եռագլուխ մկաններ, ազդրի քառագլուխ և երկգլուխ մկաններ, ձկնամկան): Հակազդիչ (անտագոնիստ) և համազդիչ (սիներգիստ) մկանների գործունեությունը:
• Գիտական եզրակացություն. Իրանի մկանները մասնակցում են շնչառությանը և ներքին օրգանների պաշտպանությանը: Ձկնամկանն ապահովում է մարդու ուղղաձիգ դիրքը և քայլքը: Շարժումներն իրականանում են անտագոնիստ զույգերի հակադիր և ներդաշնակ համագործակցությամբ [էջ 77-78]:
Կենտրոն 4. Մկանների աշխատանքի, հոգնածության և էրգոնոմիկայի լաբորատորիա [էջ 78-79]՝
• Առաջադրանք. Ուսումնասիրել մկանների ստատիկ և դինամիկ աշխատանքի տարբերությունները: Ինչո՞ւ է ստատիկ աշխատանքը (անշարժ կանգնել, ծանրություն պահել) ավելի շուտ առաջացնում հոգնածություն: Ի՞նչ է տեղի ունենում մկանում հոգնածության ժամանակ (ԱՏՖ-ի և գլիկոգենի պաշարների սպառում, կաթնաթթվի կուտակում): Ինչպե՞ս է ռիթմիկ դինամիկ աշխատանքն ու մարզումները մեծացնում մկանների ուժն ու դիմացկունությունը:
• Գիտական եզրակացություն. Մկանների գերհոգնածությունը նյարդամկանային ապարատի պաշտպանական ազդանշանն է: Ֆիզիկական ակտիվությունը, մարզումները և դիրքի պարբերական փոփոխությունը կանխում են հոգնածությունը և ապահովում աշխատունակություն [էջ 79]:
Խմբային դերերը (4 պարտադիր դերեր) [էջ 106]՝
• Գլխավոր միոլոգ (Կոորդինատոր) — Ղեկավարում է խմբի աշխատանքը և ժամանակը (10 րոպե ուսումնասիրություն, 4 րոպե ամփոփում):
• Գիտական գրագիր-անատոմ (Գրառող) — Գրանցում է մկանախմբերի և կառուցվածքային միավորների տվյալները:
• Կենսամեխանիկայի փորձարար (Հետազոտող) — Ցուցադրում է մկանների կծկման, ծալման և տարածման կենսամեխանիկական շարժումները:
• Գիտական խոսնակ (Խոսնակ) — Դասարանին ներկայացնում է կենտրոնի 1.5 րոպեանոց հաղորդումը:
Միջազգային համատեքստ
Այս ենթաբաժնի բովանդակությունը դեռ չկա։
Քայլ 3. Կշռադատում10 րոպե
Հայկական համատեքստ
Կիրառվող մեթոդը՝ «Մկանների համեմատական մատրից» [էջ 77-78] և «Միֆերի դետեկտիվներ» [Հ15, Հ31] [էջ 151]:
Մանկավարժական կառուցվածք:
Փուլ 4-ը լիովին տարանջատված է ամփոփիչ Փուլ 5-ից և ծառայում է ձեռք բերված գիտելիքների խորքային կշռադատմանը և ձևավորող գնահատմանը [էջ 151]:
Ներդիր 1. Մարդու հիմնական մկանախմբերի համեմատական մատրից [էջ 77-78]՝
• Գլխի մկաններ (Դիմախաղի և Ծամիչ) | Տեղակայում՝ գանգ, դեմք, այտեր, ծնոտ | Գործառույթ՝ դեմքի արտահայտություն (ուրախություն, զայրույթ), ստորին ծնոտի շարժումներ և սննդի ծամում (ուժը մինչև 390 կգ):
• Իրանի մկաններ (Կրծքի մեծ, միջկողային, որովայնի, մեջքի լայն, սեղանաձև) | Տեղակայում՝ կրծքավանդակ, որովայն, մեջք | Գործառույթ՝ շնչառական շարժումներ (կողերի բարձրացում/իջեցում), իրանի թեքումներ և պտույտներ, որովայնի մամուլ:
• Վերին վերջույթների մկաններ (Բազկի երկգլուխ/բիցեպս, եռագլուխ/տրիցեպս, դելտայաձև) | Տեղակայում՝ ուսագոտի, բազուկ, նախաբազուկ, դաստակ | Գործառույթ՝ բազկի երկգլուխը ծալում է ձեռքը, եռագլուխը՝ տարածում (հակազդիչ զույգ), աշխատանքային ճշգրիտ գործողություններ:
• Ստորին վերջույթների մկաններ (Ազդրի քառագլուխ, ազդրի երկգլուխ, նստատեղի, ձկնամկան) | Տեղակայում՝ կոնքագոտի, ազդր, սրունք, ոտնաթաթ | Գործառույթ՝ ուղղաձիգ քայլվածքի պահպանում, ծնկան և կոնքի հոդերի ծալում/տարածում, քայլք, վազք, ցատկ:
Միջազգային համատեքստ
Այս ենթաբաժնի բովանդակությունը դեռ չկա։
Դասի ավարտ5 րոպե
Ամփոփում
Կիրառվող մեթոդը՝ Պատկերավոր մտքի քարտեզ, «Միոլոգիական 3-2-1», «Տասը տարի անց» [Հ31] և Տարբերակված տնային առաջադրանք [էջ 76-80]:
Մանկավարժական սկզբունքը:
Փուլ 5-ը զերծ է ակտիվ առաջադրանքներից և նախատեսված է միայն դասի ամբողջական կառուցվածքային ամփոփման, ռեֆլեքսիայի և տարբերակված հանձնարարության համար:
1. Պատկերավոր մտքի քարտեզ (Mind Map) [էջ 76-79]՝
ՄԿԱՆԱՅԻՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳ ──► ԿԱՌՈՒՑՎԱԾՔ (Մկանաթելեր ──► Խրձեր ──► Շարակցական թաղանթ ──► Ջլեր ──► Ոսկրեր)
├──► ԳՈՐԾԱՌՈՒՅԹ (Անտագոնիստներ [ծալիչ/տարածիչ] vs Սիներգիստներ [համազդիչներ])
├──► ՄԿԱՆԱԽՄԲԵՐ (Գլուխ՝ դիմախաղ և ծամիչ | Իրան՝ կրծքի, որովայնի, մեջքի | Վերջույթներ՝ երկգլուխ, եռագլուխ, քառագլուխ, ձկնամկան)
└──► ԱՇԽԱՏԱՆՔ ԵՎ ՖԻԶԻՈԼՈԳԻԱ (Դինամիկ [մկանային պոմպ] vs Ստատիկ [արագ հոգնածություն] | ԱՏՖ, կաթնաթթու, մարզումներ)
2. Ելքի քարտ՝ «Միոլոգիական 3-2-1» [էջ 121]՝
• 3 կարևորագույն գիտական փաստ, որ իմացա այսօր մկանների մասին (մկանների 25%-ը դեմքին է, 1 քայլ = 200 մկան, ծամիչ մկանի 390 կգ ուժը):
• 2 անտագոնիստ մկանախումբ մարդու մարմնում (բազկի երկգլուխ և եռագլուխ, ազդրի քառագլուխ և երկգլուխ):
• 1 առօրյա սովորություն, որը կփոխեմ իմ կյանքում՝ մկանային համակարգը կոփելու համար:
3. Անդրադարձ՝ «Տասը տարի անց» [Հ31] [էջ 135]՝
«Ինչպե՞ս այսօր ձեռք բերած գիտելիքները ստատիկ և դինամիկ աշխատանքի մասին կօգնեն ձեզ 10 տարի անց՝ ձեր ապագա աշխատավայրում, ճիշտ կազմակերպելու աշխատանքային օրը և խուսափելու հիպոդինամիայից ու մեջքի խնդիրներից»:
Ձևավորող գնահատում
• Հերքվող կարծրատիպը. «Անշարժ կանգնելը հանգիստ է մկանների համար, իսկ մկանային ցավը մարզումներից հետո նշանակում է, որ մկանը վնասվել է և այլևս չպետք է շարժվել»:
• Գիտական հերքումը (աշակերտի գրավոր փաստարկումը). 1) Կանգնած վիճակում մարդու մարմնի կեցվածքը պահող տասնյակ մկաններ (մեջքի տարածիչներ, նստատեղի, ձկնամկան) գտնվում են մշտական ստատիկ լարման մեջ. անոթների սեղմման պատճառով արյան շրջանառությունը դանդաղում է, և հոգնածությունն առաջանում է շատ ավելի արագ, քան քայլելիս: 2) Ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունից հետո առաջացող մկանային հոգնածությունն ու չափավոր ցավը պայմանավորված են կաթնաթթվի ժամանակավոր կուտակմամբ և միկրոթելիկների ադապտացիայով. հանգստից և թեթև վերականգնողական շարժումներից հետո մկանաթելերն ավելի են հաստանում և ամրանում:
Այսինքն՝ Զարմանքի շերտ:
Շարժումը մկանի կյանքն է: Դինամիկ աշխատանքի ժամանակ մկանը ոչ միայն շարժում է ոսկորը, այլև աշխատում է որպես «երկրորդ սիրտ»՝ երակային արյունը մկանային պոմպով մղելով դեպի վեր՝ սիրտ: Իսկ երկարատև ստատիկ անշարժությունը հանգեցնում է արյան լճացման և հյուսվածքների թթվածնային քաղցի [էջ 79]:
Տնային աշխատանք
• Թեմա՝ «Մկանային համակարգ։ Մկանների կառուցվածքը, տեսակները և աշխատանքը» (էջ 76-80):
• Մակարդակ Ա (Հիմնական). Կազմել մարդու մարմնի 10 հիմնական մկանների աղյուսակ՝ նշելով դրանց անվանումը, տեղակայումը և գործառույթը (ծալիչ, տարածիչ, դիմախաղ, ծամիչ):
• Մակարդակ Բ (Հետազոտական/Ստեղծագործական). Իրականացնել փոքրիկ տնային գիտափորձ. չափել վայրկյանաչափով, թե որքան ժամանակ կարող եք ուղիղ ձեռքով պահել 1 կգ ծանրություն (ստատիկ աշխատանք) և քանի անգամ կարող եք նույն ծանրությունը բարձրացնել ու իջեցնել (դինամիկ աշխատանք): Կատարել գիտական եզրակացություն մկանների հոգնածության մեխանիզմի վերաբերյալ: