Ատոմի կառուցվածքը և պարբերական համակարգը։

• Կիրառվող մեթոդ՝ «Գծապատկերային կողմնորոշում և Օրինաչափությունների քարտեզագրում» 

• Նկարագրություն՝ Ուսուցիչը բացատրում է տեսական նյութը՝ գծապատկերներով կապելով ատոմի կառուցվածքի պարամետրերը պարբերական համակարգի բաժինների հետ:

1. Կարգաթվի ֆիզիկական իմաստը

• Տարրի կարգաթիվը ցույց է տալիս ատոմի միջուկի դրական լիցքը, ինչպես նաև պրոտոնների և էլեկտրոնների ընդհանուր թիվը:

  • Օրինակ՝ Ծծմբի (S) կարգաթիվը 16 է, ինչը նշանակում է՝ միջուկի լիցքը +16 է, պրոտոնների թիվը՝ 16, էլեկտրոնների ընդհանուր թիվը՝ 16:

• Տարրի հարաբերական ատոմային զանգվածը որոշվում է բնության մեջ դրա իզոտոպների տարածվածության միջին արժեքով:

2. Պարբերության համարի ֆիզիկական իմաստը

• Պարբերության համարը ցույց է տալիս տվյալ պարբերության տարրերի ատոմներում էներգիական մակարդակների (էլեկտրոնային շերտերի) թիվը:

  • I պարբերություն (H, He) -> ունեն 1 էլեկտրոնային շերտ

  • II պարբերություն (Li–Ne) -> ունեն 2 էլեկտրոնային շերտ

  • III պարբերություն (Na–Ar) -> ունեն 3 էլեկտրոնային շերտ

  • IV պարբերություն (K, Ca, ... Kr) -> ունեն 4 էլեկտրոնային շերտ

3. Խմբի համարի ֆիզիկական իմաստը

• Տվյալ խմբի (գլխավոր ենթախմբի) տարրերն իրենց ատոմի արտաքին էլեկտրոնային շերտում ունեն այնքան էլեկտրոն, որքան խմբի համարն է:

  • I խումբ (H, Li, Na, K) -> արտաքին շերտում ունեն 1 էլեկտրոն

  • II խումբ (Be, Mg, Ca) -> արտաքին շերտում ունեն 2 էլեկտրոն

  • Ազնիվ գազերը (18-րդ կամ VIII խումբ) ունեն 8 արտաքին էլեկտրոն, բացառություն է կազմում միայն հելիումը (He, ունի 2 էլեկտրոն):

• Վալենտային էլեկտրոններ՝ Ատոմի արտաքին շերտի էլեկտրոնները, որոնցով պայմանավորված է տարրի վալենտականությունը, կոչվում են վալենտային էլեկտրոններ: Պարբերություններում ձախից աջ դրանց թիվը մեծանում է 1-ից մինչև 8:

4. Հատկությունների փոփոխության բացատրությունը

• Պարբերություններում (ձախից աջ)՝

  1. Միջուկի լիցքը մեծանում է, արտաքին էլեկտրոնների թիվը մեծանում է (1-ից 8)։

  2. Ուժեղ ձգողության պատճառով ատոմային շառավիղը փոքրանում է:

  3. Էլեկտրոն կորցնելը (մետաղական հատկությունը) դժվարանում է, իսկ էլեկտրոն վերցնելը (ոչմետաղական հատկությունը)՝ հեշտանում:

  4. Արդյունք՝ Մետաղական հատկությունները թուլանում են, ոչմետաղականները՝ ուժեղանում:

• Խմբերում (վերևից ներքև)՝

  1. Էներգիական մակարդակների (շերտերի) թիվը մեծանում է, ատոմային շառավիղը մեծանում է:

  2. Արտաքին էլեկտրոնները թույլ են ձգվում միջուկի կողմից և հեշտությամբ են պոկվում:

  3. Արդյունք՝ Մետաղական հատկություններն ուժեղանում են, ոչմետաղականները՝ թուլանում:

Այս ենթաբաժնի բովանդակությունը դեռ չկա։

• Կիրառվող մեթոդ՝ «Թիմային Քարտեզագրություն և Քիմիական նավատորմ» 

• Նկարագրություն՝ Դասարանը բաժանվում է 4 թիմի՝ մարտահրավերները լուծելու համար:

Առաջադրանք 1. «Ատոմային ճարտարապետներ»

Թիմ 1 և 2ը պետք է գտնեն տարրը՝ ըստ տրված ատոմային բնութագրի.

• Քարտ 1՝ Տարրի ատոմն ունի 3 էներգիական մակարդակ և 6 վալենտային էլեկտրոն: Ո՞րն է տարրը, գրե՛ք դրա նշանը, կարգաթիվը և միջուկի լիցքը: (Պատասխան՝ 3 շերտ = 3-րդ պարբերություն, 6 էլեկտրոն = VI խումբ -> Ծծումբ (S), կարգաթիվը՝ 16, միջուկի լիցքը՝ +16):

• Քարտ 2՝ Տարրի ատոմն ունի 2 էներգիական մակարդակ և 7 վալենտային էլեկտրոն: Ո՞րն է տարրը, գրե՛ք դրա նշանը, կարգաթիվը և միջուկի լիցքը: (Պատասխան՝ 2-րդ պարբերություն, VII խումբ -> Ֆտոր (F), կարգաթիվը՝ 9, միջուկի լիցքը՝ +9):

Առաջադրանք 2. «Շառավղի ուժը»

Թիմ 3 և 4 ․Դասավորե՛ք տարրերը՝ ըստ նշված հատկության փոփոխության.

• Հարց 1՝ Li, Na, K շարքում դասավորե՛ք տարրերն ըստ ատոմային շառավղի մեծացման և նշե՛ք ամենաակտիվ մետաղը: (Պատասխան՝ Li -> Na -> K, ամենաակտիվ մետաղը կալիումն է (K), որովհետև ունի ամենամեծ շառավիղը և հեշտությամբ է տալիս արտաքին էլեկտրոնը):

• Հարց 2՝ P, S, Cl շարքում դասավորե՛ք տարրերն ըստ ոչմետաղական հատկությունների ուժեղացման: (Պատասխան՝ P -> S -> Cl, քլորն ամենաուժեղ ոչմետաղն է, քանի որ ունի ամենափոքր շառավիղը և 7 արտաքին էլեկտրոն):

Թիմերի ներսում կատարվում է աշխատանքի բաժանում․ հետազոտող, կատարող, վերլուծող, ներկայացնող։

Յուրաքանչյուր թիմ մեկ րոպեում ներկայացնում է իր աշխատանքը։

Այս ենթաբաժնի բովանդակությունը դեռ չկա։